Koloseum w Rzymie: historia, gladiatorzy i ciekawostki

W skrócie: Koloseum w Rzymie zlecił zbudować cesarz Wespazjan na początku lat 70. n.e. jako bezpłatny dar dla Rzymu, sfinansowany z łupów po podboju Judei, a otworzył je jego syn Tytus w 80 r. n.e. stoma dniami igrzysk. Przez mniej więcej cztery stulecia odbywały się w nim walki gladiatorów i polowania na zwierzęta, potem niszczały w wyniku trzęsień ziemi i rozbierania kamienia, aż XVIII-wieczne działania ochronne, a później prace archeologiczne i restauracja, doprowadziły je do stanu, który zwiedzający oglądają dziś.

Dlaczego je zbudowano

Po ekscesach kojarzonych z panowaniem Nerona cesarze z dynastii Flawiuszy chcieli publicznego pomnika, który dawałby coś Rzymowi, a nie prywatnej przyjemności cesarza. Wespazjan zlecił budowę amfiteatru w miejscu osuszonego prywatnego jeziora Nerona, finansując ją głównie z łupów po rzymskim zwycięstwie w wojnie żydowskiej, w tym po złupieniu Jerozolimy w 70 r. n.e. Zaprojektowano go jako bezpłatne miejsce należące do miasta, w celowym kontraście do prywatnego przepychu Nerona.

Budowa i otwarcie

Budowa trwała przez lata 70. n.e. za Wespazjana i jego syna Tytusa, który otworzył ukończony amfiteatr w 80 r. n.e. stoma dniami igrzysk: walkami gladiatorów, inscenizowanymi polowaniami na egzotyczne zwierzęta, a w pierwszych latach, zanim zbudowano podziemne hypogeum, nawet pozorowanymi bitwami morskimi na zalanej arenie. Trzeci cesarz z dynastii Flawiuszy, Domicjan, ukończył najwyższą kondygnację i dobudował hypogeum, czyli sieć podziemnych tuneli i mechanizmów podnoszących, dzięki którym zwierzęta i walczący pojawiali się spod areny.

Co działo się w środku

Przez mniej więcej cztery stulecia w Koloseum odbywały się walki gladiatorów, publiczne polowania na zwierzęta (venationes) i egzekucje urządzane jako widowisko, a amfiteatr mieścił szacunkowo od 50 000 do 80 000 widzów, zależnie od wydarzenia i układu miejsc. Walki gladiatorów formalnie zakończono na początku V wieku, a polowania na zwierzęta trwały do VI wieku, po czym budowla straciła swoje pierwotne przeznaczenie.

Dlaczego popadło w ruinę

Upadek Rzymu pozostawił Koloseum bez środków i celu, które wcześniej je utrzymywały. Trzęsienia ziemi, najbardziej niszczycielskie w 1349 roku, zawaliły część zewnętrznego pierścienia. Przez kolejne stulecia jego kamień i marmur wydobywano na inne budowle w całym Rzymie, w tym kościoły i pałace, a samo miejsce służyło na zmianę za mieszkania, warsztaty, a w praktyce nawet za kamieniołom. Masowe wywożenie materiału ustało dopiero w XVIII wieku, gdy papież Benedykt XIV poświęcił to miejsce pamięci chrześcijańskich męczenników, którzy według wierzeń mieli tu zginąć, co skutecznie powstrzymało dalsze rozbieranie kamienia.

Jak wygląda dziś

Od XVIII wieku w Koloseum trwają prace archeologiczne i restauracja, w tym rekonstrukcja części areny, która pozwala dziś zwiedzającym stanąć tam, gdzie kiedyś była pierwotna posadzka. Jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO (jako część historycznego centrum Rzymu) i należy do najczęściej odwiedzanych zabytków na świecie. Od historii gladiatorów łatwo przejść do rezerwacji: poradnik o podziemiach Koloseum opisuje dokładnie te przestrzenie hypogeum, o których mowa wyżej.